Założenie stowarzyszenia bywa pierwszym krokiem do realizacji ważnej idei społecznej, edukacyjnej, kulturalnej albo lokalnej. Dla wielu osób jest to naturalna forma wspólnego działania: uporządkowana, wiarygodna i rozpoznawalna dla grantodawców, samorządów oraz partnerów biznesowych. W polskim porządku prawnym stowarzyszenie pozostaje jedną z podstawowych form urzeczywistniania konstytucyjnej wolności zrzeszania się.
W praktyce pytanie nie brzmi jednak wyłącznie: „czy warto założyć stowarzyszenie?”, lecz raczej: „jak założyć stowarzyszenie i zrobić to dobrze?”. O powodzeniu przedsięwzięcia decyduje bowiem nie sama idea, ale trafny wybór formy prawnej, starannie przygotowany statut i spokojne przeprowadzenie organizacji przez pierwsze obowiązki po rejestracji. To właśnie na tym etapie najczęściej pojawiają się błędy, które później utrudniają codzienne funkcjonowanie zarządu.
Czym właściwie jest stowarzyszenie?
Stowarzyszenie to dobrowolne zrzeszenie osób, które łączy wspólny cel niemający charakteru zarobkowego. Nie oznacza to, że organizacja nie może gromadzić środków ani prowadzić rozbudowanej działalności. Oznacza natomiast, że nie powstaje po to, by dzielić zysk pomiędzy członków, lecz po to, by realizować określone cele statutowe.
Dla przyszłych założycieli najważniejsze jest to, że polskie prawo przewiduje dziś dwie podstawowe ścieżki: stowarzyszenie rejestrowe oraz stowarzyszenie zwykłe. Nie są to formy równorzędne pod względem skali działania. Każda z nich odpowiada innym potrzebom organizacyjnym i innemu poziomowi ryzyka.
Stowarzyszenie rejestrowe czy stowarzyszenie zwykłe?
Jeżeli grupa osób chce stworzyć organizację o większej trwałości, z wyraźną strukturą i pełniejszą zdolnością działania, zazwyczaj właściwym wyborem będzie stowarzyszenie rejestrowe. Do jego założenia potrzeba co najmniej siedmiu osób. Po wpisie do Krajowego Rejestru Sądowego stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną, a więc staje się samodzielnym podmiotem praw i obowiązków.
Stowarzyszenie zwykłe jest rozwiązaniem prostszym, przeznaczonym raczej dla mniejszych inicjatyw. Wystarczą trzy osoby, a rejestracja następuje w ewidencji stowarzyszeń zwykłych prowadzonej przez starostę lub prezydenta miasta na prawach powiatu. Ta forma nie ma osobowości prawnej, choć posiada tzw. ułomną osobowość prawną, co pozwala jej działać w obrocie w zakresie przewidzianym ustawą.
Wybór pomiędzy tymi formami powinien zależeć od odpowiedzi na kilka bardzo praktycznych pytań: jak duża ma być organizacja, czy będzie ubiegała się o większe granty, czy potrzebuje rozbudowanych organów, czy zamierza rozwijać się w dłuższej perspektywie. Im większa skala planowanej aktywności, tym częściej uzasadnione okazuje się stowarzyszenie rejestrowe.
Jak założyć stowarzyszenie rejestrowe?
Założenie stowarzyszenia rejestrowego zaczyna się od zebrania założycielskiego. To na nim zapada decyzja o utworzeniu organizacji, przyjęciu statutu oraz wyborze władz. Następnie przygotowuje się dokumenty potrzebne do rejestracji i składa wniosek do KRS. W praktyce sprawy rejestrowe KRS obsługuje dziś Portal Rejestrów Sądowych, a dla rejestracji stowarzyszenia przewidziano formularz KRS-W20 oraz odpowiednie załączniki, w tym formularze dotyczące założycieli i organów.
Dobrze przygotowane zebranie założycielskie ma znaczenie większe, niż mogłoby się wydawać. To nie jest wyłącznie formalność. Uchwały, lista założycieli, skład władz